İleri Düzenleme Tarihli Çek (2016-07-19)
Kanun koyucu kambiyo senetlerine ilişkin genel hükümlere Türk Ticaret Kanununda (TTK) yer vermiş ve çek ile ilgili düzenlemelerde çeki bir kredi aracı olarak değil bir ödeme aracı olarak ele almıştır. Bu anlayışın sonucu olarak da çeklerin yalnızca görüldüğünde vadeli olabileceklerini ve diğer vade şartlarının (varsa) yazılmamış sayılacağını kabul etmiştir (TTK madde 795).
Ancak uygulamada sıkça tercih edilen çekler daha çok kredi aracı olarak kullanılmaktadır. Bu da çeke ileri tarihli bir düzenleme tarihi yazılması ile sağlanmaktadır. Mevzuatımız uygulamayı değiştirememiş, uygulamadaki “vadeli çek”leri düzenleyen geçici ve geçici olmayan yeni kanun hükümleri getirmiştir.

Çekin düzenleme tarihinden önce ibrazının sonuçları nelerdir?

Söz konusu hesapta karşılık varsa TTK madde 795/f.2’nin açık düzenlemesi gereği karşılık ödenecektir. Ancak karşılığın olmaması halinde yahut kısmen karşılık olması halinde ortaya çıkacak hukuki sonuçlar için TTK tek başına yeterli bir kaynak değildir ve konuya ilişkin özel kanun niteliğindeki Çek Kanunu düzenlemelerine bakılmalıdır. Çek Kanunu hükümleri uyarınca ortaya çıkacak hukuki sonuçlar ise geçici madde 3 ile ikiye ayrılmıştır.

30/12/2017 tarihine kadar:

Çek Kanunu geçici madde 3/f.5 hükmü şöyledir: 31/12/2017 tarihine kadar, üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için muhatap bankaya ibrazı geçersizdir. O halde düzenleme tarihinden önce ibraz edilen ve tamamen yahut kısmen karşılıksız kalan bir çekin ibrazı geçerli sayılmayacağından karşılıksızdır işlemi yapılamayacaktır. Bunun sonucu olarak da hamil başvuru haklarını kullanamayacak, hukuki takip yoluna da gidemeyecektir.

30/12/2017 tarihinden sonra:

Bu tarihten sonra Çek Kanunu geçici 3. maddesinin yerine 3. maddesi uygulama alanı bulacaktır. Çek Kanunu madde 3/f.8 hükmü şöyledir: Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihinden önce ibraz edilen çekin karşılığının Türk Ticaret Kanununun 707 nci maddesi (yürürlükteki TTK madde 795’e karşılık gelir) uyarınca kısmen veya tamamen ödenmemiş olması hâlinde, bu çekle ilgili olarak hukukî takip yapılamaz. İleri düzenleme tarihli çekle ilgili olarak hukukî takip yapılabilmesi için, çekin üzerindeki düzenleme tarihine göre kanunî ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulması şarttır. Bir diğer söyleyişle 30/12/2017’den sonra düzenleme tarihinden önce ibraz edilen çek için karşılıksızdır işlemi yapılabilecektir. Bu işlemin sonucu olarak hamil başvuru haklarını kullanabilecek ve ayrıca keşideciye çek düzenleme yasağı getirilmesini isteyebilecektir. Ancak başvuru haklarını kullanan hamil; keşideci veya cirantalarca kendisine ödeme yapılmaması halinde hukuki takip yoluna başvuramayacaktır. Hukuki takip yoluna başvurulabilmesi için düzenleme tarihinden itibaren hesaplanacak ibraz süresi içinde çek bankaya ibraz edilmeli ve banka tarafından karşılıksızdır işlemi yapılmalıdır.
Özetle 30/12/2017’ye dek düzenleme tarihinden önce bankaya ibraz edilen ve kısmen yahut tamamen karşılıksız kalan çekler için düzenleme tarihine kadar hiçbir hukuki işlem gerçekleştirilemeyecektir. 30/12/2017’den sonra ise karşılıksızdır işlemi yapılabilecek ancak yine düzenleme tarihinden önce hukuki takip yapılamayacaktır.

“Vadeli” çeklere ilişkin hukuki sonuçlar ele alınırken Çek Kanununda bir takım değişiklikler ile karşılıksız çek kullanımını azaltmayı hedefleyen güncel bir kanun tasarısı da göz ardı edilmemelidir. Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı Haziran ayının sonunda Meclis Başkanlığına sunulmuş olup ilgili komisyonların raporu beklenmektedir. Eğer komisyon raporları doğrultusunda tasarıda bir takım değişikliklere gidilmezse yürürlükteki Çek Kanununun 5. ve 6. maddeleri büyük ölçüde değiştirilecektir. Bu değişiklikler neticesinde karşılıksız çek düzenleyen keşideciye çek düzenleme yasağına ilaveten hamilin şikâyetine bağlı olarak 1500 güne kadar adli para cezası verilmesi öngörülmektedir. Bir diğer ifade ile karşılıksız çek düzenlemek kabahat olmaktan çıkartılarak suç haline getirilmektedir. Tasarının genel gerekçesinden bir paragraf şöyledir: “Diğer taraftan, ticari hayatın gerektirdiği sürat ve güvenlik ihtiyacı, çekle yapılan ödemelerin yaygınlaşması ve karşılıksız çekte artış olması nedeniyle çek hamillerinin korunmasının temini için özel olarak yeni hükümlerin düzenlenmesi ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Bu nedenle ticari hayatın önemli ödeme vasıtalarından birini oluşturan çeke olan güvenin daha da artırılması için karşılıksız çekin engellenmesi amacı ile 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile 5941 sayılı Çek Kanununda önemli değişiklikler yapılmakta ve çekin karşılığının bulundurulmaması halinde adli para cezası yaptırımının uygulanması öngörülmektedir.

Söz konusu tasarının kanunlaşması halinde; 30/12/2017’den sonra, düzenleme tarihinden önce ibraz edilen çeklerin keşidecilerine karşı adli para cezası uygulanabilecektir. 1500 gün üst sınır öngörülen bu adli para cezası söz konusu kanun tasarısı uyarınca çek bedelinin karşılıksız kalan kısmından az olamayacaktır. Adli para cezasının ödenmemesi halinde bu ceza kamuya yararlı bir işte çalıştırma kararı verilmeksizin doğrudan hapis cezasına çevrilecektir.

Söz konusu kanun tasarısına ilişkin ayrıntılı bilgi için bkz: 

https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/kanun_tasarisi_sd.onerge_bilgileri?kanunlar_sira_no=201933

İrem Abul

Stj. Avukat
TÜM HUKUK HABERLERİ